Projekty zmian prawa po wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie kar za nielegalną wycinkę drzew przewidują szereg nowych rozwiązań odnoszących się także bezpośrednio do wspólnot mieszkaniowych.

W lipcu 2014 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z konstytucją przepisów ustawy z z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie praw przyrody (dalej jako „uop”). Przewidują one obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjne kary pieniężne za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności faktyczne tego czynu.

Co do zasady usuwanie drzew i krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić wyłącznie na podstawie zezwolenia. Zezwolenie takie wydawane jest przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości lub na wniosek właściciela tzw. urządzeń przesyłowych (np. dostawcy energii, gazu, wody), jeśli drzewa lub krzewy zagrażają ich funkcjonowaniu.

Jeśli posiadacz nieruchomości nie jest jednocześnie jej właścicielem, do wniosku należy dołączyć zgodę właściciela nieruchomości. Oprócz uzyskania zezwolenia należy ponadto uiścić opłatę za usunięcia drzewa lub krzewu. Zasady wnoszenia opłat i sposób ustalania ich wysokości określają przepisy rozporządzenia ministra środowiska z 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew. Opłaty zależą od obwodu pnia oraz rodzaju i gatunku drzewa. Wniosek o wydanie zezwolenia nie obejmuje m.in. drzew lub krzewów, których wiek nie przekracza 10 lat.

Przewidywane zmiany

Zgodnie z rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz o zmianie niektórych innych ustaw, który wpłynął do Sejmu 25 lipca 2014 r. (druk nr 2656 dostępny pod adresem http://www.sejm.gov.pl ), wysokość kary związanej z usuwaniem drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia została zmniejszona z trzykrotnej do dwukrotnej opłaty ustalonej na podstawie stawek jednostkowych. Co więcej, zgoda właściciela nieruchomości na usunięcie drzew i krzewów nie będzie wymagana w przypadku wniosku złożonego przez wspólnotę mieszkaniową, w której właściciele lokali powierzyli zarząd nieruchomością wspólną zarządowi, na podstawie ustawy z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali.

W praktyce oznacza to zniesienie dotychczasowego obowiązku uzyskania zgody wszystkich właścicieli lokali na usunięcie drzew rosnących na terenie wspólnoty mieszkaniowej.

Projekt przewiduje również włączenie mieszkańców wspólnoty do konsultacji odnośnie do planowanej wycinki drzew i krzewów. W takim przypadku zarząd wspólnoty będzie zobowiązany do informowania w sposób zwyczajowo przyjęty członków wspólnoty o zamiarze złożenia wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów. Członkowie wspólnoty będą mieli co najmniej 30 dni na zgłaszanie uwag. Oświadczenie o przeprowadzonych przez zarząd konsultacjach społecznych będzie wymogiem formalnym wniosku o wydanie zezwolenia i będzie składane pod rygorem odpowiedzialności karnej.

W związku z różnymi sposobami naliczania opłat odnośnie do usuwania drzew i krzewów, istotne znaczenie ma również odpowiednie zakwalifikowanie rośliny. W konsekwencji proponowana ustawa dookreśla wskazane wyżej pojęcia w postaci umieszczenia w słowniku uop definicji drzewa i krzewu. Główną cechą wyróżniającą drzewo ma być obecność pnia lub kilku pni oraz korony. Natomiast krzew to wieloletnia roślina rozgałęziająca się na wiele równorzędnych zdrewniałych pędów, nietworząca pnia ani korony, niebędąca pnączem.

Usuwanie drzew bez zgody wspólnoty

W obecnym stanie prawnym, jeśli np. zarząd wspólnoty mieszkaniowej nie wystąpi z wnioskiem o uzyskanie zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów i samowolnie podejmie decyzję o ich usunięciu, wówczas właściwy organ samorządu terytorialnego jest uprawniony do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej wspólnocie mieszkaniowej. Jej wysokość to zazwyczaj trzykrotność opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu. Karę pieniężną wymierza się bez względu na przyczynę naruszenia przepisów uop, a także niezależnie od tego, czy podmiot, który dopuścił się takiego działania, miał świadomość obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa (wyrok WSA w Warszawie z 14 lutego 2012 r., sygn. akt: IV SA/Wa 1944/11, dostępny w serwisie prawniczym LEX nr 1146136).

Powstaje zatem pytanie, co w sytuacji, kiedy faktycznie doszło do wycięcia drzewa, jednak nie dokonano go za zgodą członków wspólnoty mieszkaniowej, tylko np. samowolnej wycinki podjął się jeden z członków wspólnoty mieszkaniowej, czy też sąsiad wspólnoty działający bez jej wiedzy? Wydaje się bowiem niezasadne poniesienie w takim przypadku odpowiedzialności przez wspólnotę, która z wycinką nie miała nic wspólnego, nawet o niej nie wiedziała.

Należy zauważyć, że w istniejącym orzecznictwie odpowiedzialność administracyjna za usunięcie drzew i krzewów nie jest uzależniona od winy osoby dopuszczającej się wycinki drzew lub krzewów. Wystarczy samo ustalenie związku przyczynowego między działaniem np. zarządcy nieruchomości a usunięciem drzew lub krzewów. Jednak np. prezydent miasta musi wykazać, że posiadacz co najmniej wiedział o usuwaniu drzew z jego nieruchomości, bądź świadomie się na to godził i nie zapobiegł temu zdarzeniu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2009 r., sygn. akt: II OSK 488/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z tym należy przyjąć, że jedynie wykazanie przez posiadacza nieruchomości, że nie wiedział o usunięciu drzewa przez osobę trzecią i nie mógł temu zapobiec zwalnia go z odpowiedzialności.

Zgodnie z projektem ustawy do art. 88 uop wskazującego na okoliczności, które skutkują nałożeniem kary administracyjnej, został wprowadzony nowy delikt, jakim jest usuwanie drzew lub krzewów bez zgody posiadacza nieruchomości lub właściciela urządzeń przesyłowych. Wprowadzenie powyższego rozwiązania w sposób bezpośredni nakłada możliwość nałożenia kary administracyjnej nie tylko na posiadacza nieruchomości, ale również na podmioty, które faktycznie dokonały wycięcia drzew lub krzewów.

KAROLINA BRZEZIŃSKA - aplikantka adwokacka

Kancelaria „Drzewiecki, Tomaszek & Wspólnicy” Sp.k.

Proponowane zmiany w procedurze:

  • zniesiony będzie dotychczasowy obowiązek uzyskania zgody wszystkich właścicieli lokali na usunięcie drzew rosnących na terenie wspólnoty mieszkaniowej,
  • projekt przewiduje włączenie mieszkańców wspólnoty do konsultacji odnośnie do planowanej wycinki drzew i krzewów,
  • członkowie wspólnoty będą mieli co najmniej 30-dni na zgłaszanie uwag,
  • oświadczenie o przeprowadzonych przez zarząd konsultacjach społecznych dotyczące wycięcia drzew będzie wymogiem formalnym wniosku o wydanie zezwolenia,
  • oświadczenie będzie składane pod rygorem odpowiedzialności karnej,
  • wysokość kary związanej z usuwaniem drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia została zmniejszona z trzykrotnej do dwukrotnej opłaty.
Opublikowano w kategorii : Prawo

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wymienione przepisy stracą moc z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny zajął się kontrowersyjnym tematem administracyjnych kar pieniężnych, nakładanych przez wójtów, burmistrzów czy prezydentów miast na posiadaczy nieruchomości, za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia wobec powszechnej ich krytyki i licznych skarg.

Nieproporcjonalność kar

Drakońskie sankcje zostały wprowadzone na mocy art. 88 i 89 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, której wysokość odpowiada trzykrotnej wartości opłaty za usunięcie drzew lub krzewów. W praktyce niejednokrotnie można spotkać się z nakładaniem kar w wysokości kilkudziesięciu czy nawet kilkuset tysięcy złotych. Co istotne, przepisy nie przewidują w tym zakresie uznaniowości po stronie organu. Oznacza to, że wójt nie może uzależnić decyzji o nałożeniu kary (czy też o jej wysokości) od przyczyn dokonania wycięcia drzew czy też rozmiarów dokonanej wycinki. W określonych ustawą sytuacjach organ może jedynie zdecydować o rozłożeniu opłaty na raty lub o odroczeniu płatności. Biorąc jednak pod uwagę wysokość kary, trudno uznać takie działania za realne zmniejszenie uciążliwości związanych z karą.

Zasady nakładania kar, jak również ich – jak się wydaje – nieproporcjonalna do wyrządzonej szkody wysokość, były wielokrotnie kwestionowane zarówno przez samych karanych właścicieli, jak i opinię publiczną. Efektem licznych zastrzeżeń do opisywanych wyżej przepisów było skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego szeregu skarg konstytucyjnych w przedmiocie zbadania ich zgodności z konstytucją.

Po rozpoznaniu sprawy, 1 lipca 2014 r. (sygn. SK 6/12), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Co jednak istotne, wymienione przepisy stracą moc z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Cytując za treścią komunikatu przedstawionego przez Trybunał po wydaniu wyroku: „Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że mechanizm prawny polegający na obowiązku uzyskania przez posiadacza nieruchomości zezwolenia właściwego organu na usunięcie drzewa lub krzewu, pod groźbą pieniężnej kary administracyjnej za ich usunięcie bez zezwolenia, co do zasady, jest adekwatnym środkiem ochrony przyrody w tym zakresie. Brak takiego mechanizmu spowodowałby zapewne, że właściciele działek, kierując się czysto materialnymi motywami, mogliby niszczyć nawet bardzo wartościowy pod względem przyrodniczym i krajobrazowym drzewostan.

Trybunał Konstytucyjny uznał, że konstruując elementy sankcji za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, ustawodawca naruszył prawo własności, a także przekroczył konstytucyjne granice proporcjonalności regulacji sankcji administracyjnych. Chodzi o sposób ukształtowania w zakwestionowanych przepisach zasady odpowiedzialności za naruszenie ustawowego obowiązku, jako odpowiedzialności obiektywnej, oraz o skalę represyjności w określaniu wysokości przewidzianych w nich kar pieniężnych.

Zdaniem Trybunału, za uznaniem zarzutu naruszenia przez zakwestionowane przepisy art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 konstytucji przemawia nie tylko zbytnia dolegliwość kary wynikająca z jej wysokości, równej trzykrotności opłaty za usunięcie drzewa za zezwoleniem, lecz również automatyzm nakładania tej kary. Trybunał podkreślił, że ustawodawca nakazuje stosowanie tej kary niejako mechanicznie i w sposób sztywny – bez względu na zróżnicowanie przyczyn i okoliczności usunięcia drzewa (krzewu). Zakwestionowane przepisy nie uwzględniają w szczególności specyfiki sytuacji, w których uszkodzenie drzewa siłami przyrody lub jego chorobą sprawiają, że zagrażają one życiu lub zdrowiu użytkowników nieruchomości, a także innych osób i to jest powodem jego usunięcia”.

Trybunał nie zakwestionował samej zasady nakładania kar za wycinanie drzew czy krzewów bez zezwolenia, a jedynie podał w wątpliwość niektóre aspekty dotyczące ich nakładania. W związku z tym nie można się spodziewać, że nowe przepisy, które wejdą w życie w miejsce uchylonych, zniosą instytucję kar administracyjnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Można podejrzewać, że przewidywane zmiany dotyczyć będą wysokości nakładanych kar oraz ewentualnych wyłączeń od ich nakładania (np. w przypadku wycięcia drzewa ze względu na siłę wyższą czy inny wyjątkowy stan).

Konsekwencje wyroku

Przepisy zakwestionowane przez Trybunał stracą moc dopiero z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Czy dla właścicieli nieruchomości, na rzecz których wydana została już decyzja o nałożeniu kary (lub też zapadł w tym przedmiocie wyrok sądu administracyjnego), wydanie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego będzie mieć jakiekolwiek znaczenie?

Zgodnie z art. 145a § 1 i 2 k.p.a., w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, można żądać wznowienia postępowania, natomiast skarga o wznowienie winna zostać wniesiona w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Należy jednak zwrócić uwagę na specyfikę niniejszego wyroku Trybunału, w którym to orzeczeniu ustalono inną niż dzień jego ogłoszenia datę utraty mocy przepisów. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 5 czerwca 2009 r. (sygn. III SA/Łd/206/09), „w sytuacji, kiedy Trybunał Konstytucyjny orzekł inną niż dzień ogłoszenia orzeczenia, datę utraty mocy obowiązującej przepisu, to termin miesięczny, o którym mowa w art. 145a § 2 k.p.a., biegnie od dnia utraty mocy kontrolowanego przepisu”.

Z kolei w przypadku postępowania toczącego się przed sądem administracyjnym, zastosowanie znajdzie art. 272 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z konstytucją, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Inaczej niż w przypadku wznowienia postępowania przed organem administracyjnym, skargę o wznowienie postępowania toczącego się przed sądem administracyjnym wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Decydując się na złożenie skargi o wznowienie postępowania, należy mieć na względzie, że orzecznictwo dotyczące dopuszczalności wzruszania orzeczeń wydanych w oparciu o przepisy uznane za niekonstytucyjne, nie jest jednolite. Nie ma w związku z tym gwarancji skuteczności podważenia orzeczenia wydanego przed 1 lipca 2014 r., czyli wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Z dużym prawdopodobieństwem można jednak założyć, że zainteresowanie tematem będzie na tyle duże, że szybko ukształtuje się w tym zakresie praktyka organów i sądów administracyjnych.

ALEKSANDRA MISIUN

Kancelaria radców Prawnych Zygmunt jerzmanowski i Wspólnicy sp.k. foto

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2014 r., sygn. SK 6/12,

Opublikowano w kategorii : Prawo

Popularne wpisy

Projekty zmian prawa po wyroku Trybunału Konstytucyjnego w sprawie kar za nielegalną wycinkę drzew przewidują szereg nowych rozwiązań odnoszących się także bezpośrednio do wspólnot mieszkaniowych.

W lipcu 2014 r. Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z konstytucją przepisów ustawy z z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie praw przyrody (dalej jako „uop”). Przewidują one obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjne kary pieniężne za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności faktyczne tego czynu.

Co do zasady usuwanie drzew i krzewów z terenu nieruchomości może nastąpić wyłącznie na podstawie zezwolenia. Zezwolenie takie wydawane jest przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta na wniosek posiadacza nieruchomości lub na wniosek właściciela tzw. urządzeń przesyłowych (np. dostawcy energii, gazu, wody), jeśli drzewa lub krzewy zagrażają ich funkcjonowaniu.

Jeśli posiadacz nieruchomości nie jest jednocześnie jej właścicielem, do wniosku należy dołączyć zgodę właściciela nieruchomości. Oprócz uzyskania zezwolenia należy ponadto uiścić opłatę za usunięcia drzewa lub krzewu. Zasady wnoszenia opłat i sposób ustalania ich wysokości określają przepisy rozporządzenia ministra środowiska z 13 października 2004 r. w sprawie stawek opłat dla poszczególnych rodzajów i gatunków drzew. Opłaty zależą od obwodu pnia oraz rodzaju i gatunku drzewa. Wniosek o wydanie zezwolenia nie obejmuje m.in. drzew lub krzewów, których wiek nie przekracza 10 lat.

Przewidywane zmiany

Zgodnie z rządowym projektem ustawy o zmianie ustawy o samorządzie gminnym oraz o zmianie niektórych innych ustaw, który wpłynął do Sejmu 25 lipca 2014 r. (druk nr 2656 dostępny pod adresem http://www.sejm.gov.pl ), wysokość kary związanej z usuwaniem drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia została zmniejszona z trzykrotnej do dwukrotnej opłaty ustalonej na podstawie stawek jednostkowych. Co więcej, zgoda właściciela nieruchomości na usunięcie drzew i krzewów nie będzie wymagana w przypadku wniosku złożonego przez wspólnotę mieszkaniową, w której właściciele lokali powierzyli zarząd nieruchomością wspólną zarządowi, na podstawie ustawy z 24 czerwca 1994 r. o własności lokali.

W praktyce oznacza to zniesienie dotychczasowego obowiązku uzyskania zgody wszystkich właścicieli lokali na usunięcie drzew rosnących na terenie wspólnoty mieszkaniowej.

Projekt przewiduje również włączenie mieszkańców wspólnoty do konsultacji odnośnie do planowanej wycinki drzew i krzewów. W takim przypadku zarząd wspólnoty będzie zobowiązany do informowania w sposób zwyczajowo przyjęty członków wspólnoty o zamiarze złożenia wniosku o wydanie zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów. Członkowie wspólnoty będą mieli co najmniej 30 dni na zgłaszanie uwag. Oświadczenie o przeprowadzonych przez zarząd konsultacjach społecznych będzie wymogiem formalnym wniosku o wydanie zezwolenia i będzie składane pod rygorem odpowiedzialności karnej.

W związku z różnymi sposobami naliczania opłat odnośnie do usuwania drzew i krzewów, istotne znaczenie ma również odpowiednie zakwalifikowanie rośliny. W konsekwencji proponowana ustawa dookreśla wskazane wyżej pojęcia w postaci umieszczenia w słowniku uop definicji drzewa i krzewu. Główną cechą wyróżniającą drzewo ma być obecność pnia lub kilku pni oraz korony. Natomiast krzew to wieloletnia roślina rozgałęziająca się na wiele równorzędnych zdrewniałych pędów, nietworząca pnia ani korony, niebędąca pnączem.

Usuwanie drzew bez zgody wspólnoty

W obecnym stanie prawnym, jeśli np. zarząd wspólnoty mieszkaniowej nie wystąpi z wnioskiem o uzyskanie zezwolenia na usunięcie drzew lub krzewów i samowolnie podejmie decyzję o ich usunięciu, wówczas właściwy organ samorządu terytorialnego jest uprawniony do wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej wspólnocie mieszkaniowej. Jej wysokość to zazwyczaj trzykrotność opłaty za usunięcie drzewa lub krzewu. Karę pieniężną wymierza się bez względu na przyczynę naruszenia przepisów uop, a także niezależnie od tego, czy podmiot, który dopuścił się takiego działania, miał świadomość obowiązku uzyskania zezwolenia na usunięcie drzewa (wyrok WSA w Warszawie z 14 lutego 2012 r., sygn. akt: IV SA/Wa 1944/11, dostępny w serwisie prawniczym LEX nr 1146136).

Powstaje zatem pytanie, co w sytuacji, kiedy faktycznie doszło do wycięcia drzewa, jednak nie dokonano go za zgodą członków wspólnoty mieszkaniowej, tylko np. samowolnej wycinki podjął się jeden z członków wspólnoty mieszkaniowej, czy też sąsiad wspólnoty działający bez jej wiedzy? Wydaje się bowiem niezasadne poniesienie w takim przypadku odpowiedzialności przez wspólnotę, która z wycinką nie miała nic wspólnego, nawet o niej nie wiedziała.

Należy zauważyć, że w istniejącym orzecznictwie odpowiedzialność administracyjna za usunięcie drzew i krzewów nie jest uzależniona od winy osoby dopuszczającej się wycinki drzew lub krzewów. Wystarczy samo ustalenie związku przyczynowego między działaniem np. zarządcy nieruchomości a usunięciem drzew lub krzewów. Jednak np. prezydent miasta musi wykazać, że posiadacz co najmniej wiedział o usuwaniu drzew z jego nieruchomości, bądź świadomie się na to godził i nie zapobiegł temu zdarzeniu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2009 r., sygn. akt: II OSK 488/08, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej pod adresem http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W związku z tym należy przyjąć, że jedynie wykazanie przez posiadacza nieruchomości, że nie wiedział o usunięciu drzewa przez osobę trzecią i nie mógł temu zapobiec zwalnia go z odpowiedzialności.

Zgodnie z projektem ustawy do art. 88 uop wskazującego na okoliczności, które skutkują nałożeniem kary administracyjnej, został wprowadzony nowy delikt, jakim jest usuwanie drzew lub krzewów bez zgody posiadacza nieruchomości lub właściciela urządzeń przesyłowych. Wprowadzenie powyższego rozwiązania w sposób bezpośredni nakłada możliwość nałożenia kary administracyjnej nie tylko na posiadacza nieruchomości, ale również na podmioty, które faktycznie dokonały wycięcia drzew lub krzewów.

KAROLINA BRZEZIŃSKA - aplikantka adwokacka

Kancelaria „Drzewiecki, Tomaszek & Wspólnicy” Sp.k.

Proponowane zmiany w procedurze:

  • zniesiony będzie dotychczasowy obowiązek uzyskania zgody wszystkich właścicieli lokali na usunięcie drzew rosnących na terenie wspólnoty mieszkaniowej,
  • projekt przewiduje włączenie mieszkańców wspólnoty do konsultacji odnośnie do planowanej wycinki drzew i krzewów,
  • członkowie wspólnoty będą mieli co najmniej 30-dni na zgłaszanie uwag,
  • oświadczenie o przeprowadzonych przez zarząd konsultacjach społecznych dotyczące wycięcia drzew będzie wymogiem formalnym wniosku o wydanie zezwolenia,
  • oświadczenie będzie składane pod rygorem odpowiedzialności karnej,
  • wysokość kary związanej z usuwaniem drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia została zmniejszona z trzykrotnej do dwukrotnej opłaty.
Opublikowano w kategorii : Prawo

Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Wymienione przepisy stracą moc z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał Konstytucyjny zajął się kontrowersyjnym tematem administracyjnych kar pieniężnych, nakładanych przez wójtów, burmistrzów czy prezydentów miast na posiadaczy nieruchomości, za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia wobec powszechnej ich krytyki i licznych skarg.

Nieproporcjonalność kar

Drakońskie sankcje zostały wprowadzone na mocy art. 88 i 89 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Wójt, burmistrz albo prezydent miasta wymierza karę pieniężną za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, której wysokość odpowiada trzykrotnej wartości opłaty za usunięcie drzew lub krzewów. W praktyce niejednokrotnie można spotkać się z nakładaniem kar w wysokości kilkudziesięciu czy nawet kilkuset tysięcy złotych. Co istotne, przepisy nie przewidują w tym zakresie uznaniowości po stronie organu. Oznacza to, że wójt nie może uzależnić decyzji o nałożeniu kary (czy też o jej wysokości) od przyczyn dokonania wycięcia drzew czy też rozmiarów dokonanej wycinki. W określonych ustawą sytuacjach organ może jedynie zdecydować o rozłożeniu opłaty na raty lub o odroczeniu płatności. Biorąc jednak pod uwagę wysokość kary, trudno uznać takie działania za realne zmniejszenie uciążliwości związanych z karą.

Zasady nakładania kar, jak również ich – jak się wydaje – nieproporcjonalna do wyrządzonej szkody wysokość, były wielokrotnie kwestionowane zarówno przez samych karanych właścicieli, jak i opinię publiczną. Efektem licznych zastrzeżeń do opisywanych wyżej przepisów było skierowanie do Trybunału Konstytucyjnego szeregu skarg konstytucyjnych w przedmiocie zbadania ich zgodności z konstytucją.

Po rozpoznaniu sprawy, 1 lipca 2014 r. (sygn. SK 6/12), Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 88 ust. 1 pkt 2 i art. 89 ust. 1 z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody przez to, że przewidują obowiązek nałożenia przez właściwy organ samorządu terytorialnego administracyjnej kary pieniężnej za usunięcie bez wymaganego zezwolenia lub zniszczenie przez posiadacza nieruchomości drzewa lub krzewu, w sztywno określonej wysokości, bez względu na okoliczności tego czynu, są niezgodne z art. 64 ust. 1 i 3 w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Co jednak istotne, wymienione przepisy stracą moc z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.

Cytując za treścią komunikatu przedstawionego przez Trybunał po wydaniu wyroku: „Trybunał Konstytucyjny stanął na stanowisku, że mechanizm prawny polegający na obowiązku uzyskania przez posiadacza nieruchomości zezwolenia właściwego organu na usunięcie drzewa lub krzewu, pod groźbą pieniężnej kary administracyjnej za ich usunięcie bez zezwolenia, co do zasady, jest adekwatnym środkiem ochrony przyrody w tym zakresie. Brak takiego mechanizmu spowodowałby zapewne, że właściciele działek, kierując się czysto materialnymi motywami, mogliby niszczyć nawet bardzo wartościowy pod względem przyrodniczym i krajobrazowym drzewostan.

Trybunał Konstytucyjny uznał, że konstruując elementy sankcji za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia, ustawodawca naruszył prawo własności, a także przekroczył konstytucyjne granice proporcjonalności regulacji sankcji administracyjnych. Chodzi o sposób ukształtowania w zakwestionowanych przepisach zasady odpowiedzialności za naruszenie ustawowego obowiązku, jako odpowiedzialności obiektywnej, oraz o skalę represyjności w określaniu wysokości przewidzianych w nich kar pieniężnych.

Zdaniem Trybunału, za uznaniem zarzutu naruszenia przez zakwestionowane przepisy art. 64 ust. 1 i 3 w zw. z art. 31 ust. 3 konstytucji przemawia nie tylko zbytnia dolegliwość kary wynikająca z jej wysokości, równej trzykrotności opłaty za usunięcie drzewa za zezwoleniem, lecz również automatyzm nakładania tej kary. Trybunał podkreślił, że ustawodawca nakazuje stosowanie tej kary niejako mechanicznie i w sposób sztywny – bez względu na zróżnicowanie przyczyn i okoliczności usunięcia drzewa (krzewu). Zakwestionowane przepisy nie uwzględniają w szczególności specyfiki sytuacji, w których uszkodzenie drzewa siłami przyrody lub jego chorobą sprawiają, że zagrażają one życiu lub zdrowiu użytkowników nieruchomości, a także innych osób i to jest powodem jego usunięcia”.

Trybunał nie zakwestionował samej zasady nakładania kar za wycinanie drzew czy krzewów bez zezwolenia, a jedynie podał w wątpliwość niektóre aspekty dotyczące ich nakładania. W związku z tym nie można się spodziewać, że nowe przepisy, które wejdą w życie w miejsce uchylonych, zniosą instytucję kar administracyjnych za usuwanie drzew lub krzewów bez wymaganego zezwolenia. Można podejrzewać, że przewidywane zmiany dotyczyć będą wysokości nakładanych kar oraz ewentualnych wyłączeń od ich nakładania (np. w przypadku wycięcia drzewa ze względu na siłę wyższą czy inny wyjątkowy stan).

Konsekwencje wyroku

Przepisy zakwestionowane przez Trybunał stracą moc dopiero z upływem osiemnastu miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw. Czy dla właścicieli nieruchomości, na rzecz których wydana została już decyzja o nałożeniu kary (lub też zapadł w tym przedmiocie wyrok sądu administracyjnego), wydanie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego będzie mieć jakiekolwiek znaczenie?

Zgodnie z art. 145a § 1 i 2 k.p.a., w przypadku gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z konstytucją aktu normatywnego, na podstawie którego została wydana decyzja, można żądać wznowienia postępowania, natomiast skarga o wznowienie winna zostać wniesiona w terminie jednego miesiąca od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego. Należy jednak zwrócić uwagę na specyfikę niniejszego wyroku Trybunału, w którym to orzeczeniu ustalono inną niż dzień jego ogłoszenia datę utraty mocy przepisów. Zgodnie z wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 5 czerwca 2009 r. (sygn. III SA/Łd/206/09), „w sytuacji, kiedy Trybunał Konstytucyjny orzekł inną niż dzień ogłoszenia orzeczenia, datę utraty mocy obowiązującej przepisu, to termin miesięczny, o którym mowa w art. 145a § 2 k.p.a., biegnie od dnia utraty mocy kontrolowanego przepisu”.

Z kolei w przypadku postępowania toczącego się przed sądem administracyjnym, zastosowanie znajdzie art. 272 § 1 i 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym można żądać wznowienia postępowania w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z konstytucją, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie. Inaczej niż w przypadku wznowienia postępowania przed organem administracyjnym, skargę o wznowienie postępowania toczącego się przed sądem administracyjnym wnosi się w terminie trzech miesięcy od dnia wejścia w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.

Decydując się na złożenie skargi o wznowienie postępowania, należy mieć na względzie, że orzecznictwo dotyczące dopuszczalności wzruszania orzeczeń wydanych w oparciu o przepisy uznane za niekonstytucyjne, nie jest jednolite. Nie ma w związku z tym gwarancji skuteczności podważenia orzeczenia wydanego przed 1 lipca 2014 r., czyli wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego. Z dużym prawdopodobieństwem można jednak założyć, że zainteresowanie tematem będzie na tyle duże, że szybko ukształtuje się w tym zakresie praktyka organów i sądów administracyjnych.

ALEKSANDRA MISIUN

Kancelaria radców Prawnych Zygmunt jerzmanowski i Wspólnicy sp.k. foto

Wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 1 lipca 2014 r., sygn. SK 6/12,

Opublikowano w kategorii : Prawo

Prawo i Finanse

Zarzadzanie w praktyce

Technika

Zapisz sie do newslettera